Prijzen

Marjo van der Knaap, hoogleraar kinderneurologie van het VU medisch centrum wint een NWO-Spinozapremie ter waarde van 1,5 miljoen euro voor haar onderzoek naar ernstige hersenafwijkingen bij kinderen. Zij onderscheidde verschillende nieuwe ziektebeelden met MRI-technologie, en ontrafelde deze ziekten tot aan de verantwoordelijke genen.

Van der Knaap onderzoekt afwijkingen aan de witte stof. In het midden van de hersenen zitten miljarden uitlopers van zenuwcellen, die de grijze hersenschors verbinden met de rest van het lichaam. Om deze draden elektrisch van elkaar te isoleren, worden ze omgeven door myeline. De zenuwvezels met myeline vormen samen de witte stof. Wittestofziekten treffen een op de duizend kinderen in de westerse wereld. Er zijn vele wittestofziekten. Kinderen met deze ziekten overlijden meestal al op jonge leeftijd na een periode met ernstige geestelijke en lichamelijke handicaps. Van der Knaap is een internationaal erkende autoriteit op haar gebied. Meer dan 600 keer per jaar ontvangt ze MRI -beelden van buitenlandse medici ter beoordeling.

Marjo van der Knaap (1958, Delft) studeerde geneeskunde in Rotterdam. Ze promoveerde cum laude in de kinderneurologie aan de Universiteit Utrecht. Sinds 1999 is ze hoogleraar kinderneurologie op VUmc. Ze grossiert in wetenschappelijke prijzen en subsidies. Zo ontving ze twee keer een TOP-subsidie van ZonMW, en nam ze onlangs de Sidney Carter Award van de American Academy of Neurology in ontvangst. Sinds 2006 is ze lid van de KNAW.

Al tijdens haar promotieonderzoek ontdekte Van der Knaap dat patiënten met dezelfde wittestofziekte vergelijkbare MRI-beelden van de hersenen lieten zien. Vervolgens ontwikkelde ze een computergestuurd systeem dat diagnose van reeds bekende ziekten versnelde en goedkoper maakte.

Hierna stortte zij zich op nog onbekende afwijkingen. Ze had namelijk ontdekt dat bij meer dan de helft van de kinderen geen bekende ziekte te vinden was. Ze identificeerde vijf nieuwe ziekten. Daarna verschoof ze haar focus naar de nog onbekende oorzaken van deze nieuwe ziekten. Zij wist met haar medewerkers meerdere genen te identificeren die verantwoordelijk bleken voor de door haar ontdekte ziekten, wat prenatale diagnostiek mogelijk maakte. Haar uiteindelijke doel is het vinden van behandelingsmethoden voor kinderen met wittestofaandoeningen.

Ouders van patiënten roemen de meelevende, maar duidelijke manier waarop Van der Knaap de toekomstperspectieven van hun kinderen schetst. Haar didactische kwaliteiten zijn zeer groot. Ze is een inspiratie voor studenten, ook in andere landen. De Spinozacommissie verwacht nog grote ontdekkingen van haar, mede omdat de door haar gebruikte technieken zich steeds verder ontwikkelen. 

De NWO-Spinozapremie, ook wel gezien als de 'Nederlandse Nobelprijs', is de grootste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Hij wordt sinds 1995 jaarlijks aan vier Nederlandse onderzoekers toegekend die tot de absolute top van de wetenschap behoren.